بزبانهاى خارجى و همچنين تمدن قديم ايران آشنائى داشتند در گفتگو و مشاوره بود . درين ميان استاد بزرگ آقاى سعيد نفيسى از همكاران صميمى و مورد مشورت خاص آن مرحوم بود و تا پايان عمر پيرنيا نيز اين همكارى ادامه داشت . مرگ مشير الدوله تنظيم ايران باستان قريب دهسال تمام طول كشيد . در اواخر سال 1312 ش . بود كه بر اثر كثرت كار و فرارسيدن ايام پيرى ، دچار اورمى و سپس سكتهء ناقص ( انفاركتوس ) شد و قسمتى از بدن فالج ماند و چشم راست او معيوب گرديد ؛ دوران بيمارى دو سال طول كشيد . مشير الدوله در كليهء مشاغل پاك زيست و غبار تهمت و افترائى بر دامانش ننشست و به ناپاكى هم نيازى نداشت ، زيرا پدرش سرمايهء بسيار اندوخته و زندگى فرزندانش را بنحو احسن تأمين نموده بود . مشير الدوله در سياست خارجى و داخلى نيكنامى خود را حفظ كرد و در هرمقامى كه بود حسن نيت داشت و بصدد انجام خدمتى بود . مشير الدوله در 29 آبان‌ماه 1314 ش . ( 1354 قمرى ) « 1 » در منزل شخصى خود بدرود حيات گفت ، در اين ايام نزديك به شصت و سه خزان زندگى را پشت سر گذاشته بود . مدفنش در صحن امامزاده صالح تجريش در مقبرهء خانوادگى است « 2 » . مجلس ختم او به تجليل برگزار شد ، با آنكه بر طبق دستور دولت در آن ايام مقرر بود كه عزادارىها عموما بىسروصدا و در مسجد و آن هم براى مدت دو ساعت گزاره شود ، معذلك مرحوم فروغى از اعليحضرت استجازه كرد كه پرسه را در منزل شخصى مرحوم پيرنيا بگذارند ، و اعليحضرت گفته بود . « البته در باب مرگ مشير الدوله بهرترتيب صلاح ميدانند عمل كنند » . بدين طريق اجازه داده شد كه مراسم عزادارى در منزل شخصى او بجاى آورده شود . مرگ مشير الدوله ، آرزوى اين مرد بزرگ را در پايان‌دادن تاريخ ايران قديم به خاك سپرد . اما جلد چهارم آن مختص دورهء ساسانى باشد . مرحوم پيرنيا يادداشتهائى درين باب تهيه كرده بود ، در واپسين ايام عمر ، آقاى سعيد نفيسى را فراخواند و گفت ديگر اميد اينكه حياتى باشد و دورهء تاريخ پايان پذيرد نيست ، شما آن را بهرترتيب صلاح بدانيد تكميل كنيد . مرحوم پيرنيا علاوه‌بر تأليفاتى كه نام برديم ، تفسيرى بر حقوق جزا نيز نگاشته است كه فريب دويست صفحه مىشود و هنوز بچاپ نرسيده و ظاهرا صورت جزوه براى محصلين داشته است . يادداشتهائى نيز در دفترى جلد سياه از زندگى دارد كه جزء اشياء خانوادگى هنوز مهر و موم شده مانده است .

--> ( 1 ) - 24 شعبان 1384 ق - 22 نوامبر 1935 م . ( 2 ) - يادداشتهاى مرحوم اقبال ، مجلهء دانشكدهء ادبيات ، سال 9 ش 1 ، ص 22 ، نثر فارسى معاصر ص 51 .